Ngày 03/3/2025, Chính phủ ban hành Nghị định 58/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo và điện năng lượng mới. Một trong những nội dung được nhiều hộ gia đình và doanh nghiệp quan tâm là cơ chế mua bán điện dư từ hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.
So với các giai đoạn trước, Nghị định 58/2025/NĐ-CP đã quy định rõ hơn về điều kiện phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu và nguyên tắc xử lý phần điện dư phát lên lưới điện quốc gia. Đặc biệt, Nghị định quy định sản lượng điện dư được bán không vượt quá 20% sản lượng điện phát ra tại đầu ra của hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.
Đây được xem là bước hoàn thiện quan trọng trong hành lang pháp lý dành cho điện mặt trời mái nhà tại Việt Nam.
Điện dư trong hệ thống điện mặt trời mái nhà là gì?
Điện dư là phần điện năng phát sinh vượt quá nhu cầu sử dụng thực tế của chủ đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà tại từng thời điểm.
Điều này thường xảy ra khi:
• Hệ thống điện mặt trời phát điện mạnh vào ban ngày
• Nhu cầu sử dụng điện thấp
• Nhà máy hoặc văn phòng giảm công suất hoạt động
• Hộ gia đình sử dụng ít điện trong giờ cao điểm nắng
Nếu không có cơ chế quản lý phù hợp, phần điện dư có thể gây lãng phí nguồn năng lượng tái tạo hoặc ảnh hưởng đến vận hành lưới điện khu vực.
Nghị định 58/2025/NĐ-CP quy định thế nào về mua bán điện dư?
Theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP, hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ có đấu nối với hệ thống điện quốc gia được phép bán sản lượng điện dư nhưng phải tuân thủ các điều kiện và giới hạn cụ thể.
Trong đó, điểm đáng chú ý nhất là:
• Sản lượng điện dư được bán không vượt quá 20% sản lượng điện phát ra tại đầu ra của hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.
Quy định này áp dụng nhằm:
• Bảo đảm đúng bản chất “tự sản, tự tiêu”
• Hạn chế đầu tư tràn lan chỉ để bán điện
• Giảm áp lực lên hệ thống điện khu vực
• Bảo đảm an toàn vận hành lưới điện
Như vậy, điện mặt trời mái nhà theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP vẫn ưu tiên phục vụ nhu cầu sử dụng điện tại chỗ thay vì phát triển theo mô hình điện thương mại quy mô lớn.
Một số trường hợp đặc biệt theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP
Ngoài quy định giới hạn 20% điện dư được bán, Nghị định còn có các quy định riêng đối với từng nhóm đối tượng.
Không mua điện dư đối với tài sản công
Đối với hệ thống điện mặt trời mái nhà lắp đặt trên tài sản công, phần điện dư phát lên lưới điện sẽ không được thanh toán tiền điện.
Quy định này nhằm:
• Tránh phát sinh hoạt động kinh doanh điện trên tài sản công
• Bảo đảm sử dụng tài sản công đúng mục đích
• Khuyến khích sử dụng điện tại chỗ hiệu quả hơn
Khu vực chưa có điện lưới quốc gia không bị giới hạn 20%
Đối với:
• Khu vực miền núi
• Vùng sâu vùng xa
• Biên giới
• Hải đảo chưa có điện lưới quốc gia
Nghị định cho phép phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu mà không áp dụng giới hạn 20% điện dư bán lên hệ thống điện.
Đây là cơ chế nhằm:
• Hỗ trợ bảo đảm điện cho khu vực khó khăn
• Khuyến khích phát triển nguồn điện tại chỗ
• Giảm áp lực đầu tư hạ tầng điện truyền tải
Mục tiêu của chính sách giới hạn điện dư 20%
Quy định giới hạn điện dư được mua tối đa 20% được xây dựng nhằm nhiều mục tiêu quản lý khác nhau.
Giữ đúng bản chất điện tự sản, tự tiêu
Điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu được xây dựng với mục tiêu chính là:
• Phục vụ nhu cầu sử dụng điện tại chỗ
• Giảm phụ thuộc vào điện lưới
• Khuyến khích sử dụng năng lượng sạch
Do đó, việc giới hạn sản lượng điện dư giúp tránh tình trạng đầu tư hệ thống vượt nhu cầu tiêu thụ chỉ để bán điện.
Bảo đảm an toàn hệ thống điện
Tại nhiều khu vực, hệ thống điện phân phối hiện nay chưa được thiết kế để tiếp nhận lượng lớn điện phát ngược từ điện mặt trời mái nhà.
Nếu phát triển quá nhanh và không kiểm soát, có thể xảy ra:
• Quá tải lưới điện
• Dao động điện áp
• Khó khăn trong vận hành điều độ hệ thống điện
Quy định giới hạn 20% giúp giảm áp lực kỹ thuật đối với lưới điện khu vực.
Khuyến khích sử dụng điện hiệu quả
Khi phần điện dư được bán bị giới hạn, chủ đầu tư sẽ có xu hướng:
• Tối ưu công suất hệ thống
• Tăng tỷ lệ điện tự dùng
• Kết hợp hệ thống lưu trữ điện
• Quản lý phụ tải hiệu quả hơn
Đây là hướng phát triển bền vững cho mô hình điện mặt trời mái nhà trong tương lai.
Vai trò của hệ thống lưu trữ điện trong xử lý điện dư
Trong bối cảnh điện dư bị giới hạn bán lên lưới điện, hệ thống pin lưu trữ năng lượng ngày càng đóng vai trò quan trọng.
Pin lưu trữ giúp:
• Tích trữ phần điện dư vào ban ngày
• Sử dụng điện vào buổi tối hoặc giờ cao điểm
• Tăng tỷ lệ điện tự dùng
• Giảm lượng điện phát ngược lên lưới điện
Việc kết hợp điện mặt trời mái nhà với lưu trữ năng lượng được xem là xu hướng tất yếu trong thời gian tới.
Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi đầu tư điện mặt trời mái nhà?
Khi triển khai hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP, doanh nghiệp cần:
• Tính toán đúng nhu cầu sử dụng điện thực tế
• Lựa chọn công suất phù hợp
• Xem xét phương án lưu trữ điện
• Tuân thủ yêu cầu kỹ thuật đấu nối
• Thực hiện đầy đủ thủ tục theo quy định
Việc đầu tư phù hợp nhu cầu sử dụng sẽ giúp:
• Tối ưu hiệu quả tài chính
• Giảm chi phí điện năng
• Hạn chế lãng phí điện dư
• Tăng hiệu quả vận hành hệ thống
Nghị định 58/2025/NĐ-CP tác động thế nào đến thị trường điện mặt trời mái nhà?
Việc ban hành Nghị định 58/2025/NĐ-CP cho thấy định hướng rõ ràng của Việt Nam trong việc phát triển điện mặt trời mái nhà theo hướng:
• Tự sản xuất, tự tiêu thụ
• Sử dụng điện tại chỗ hiệu quả
• Phát triển bền vững
• Bảo đảm an toàn hệ thống điện
Mặc dù quy định giới hạn điện dư có thể ảnh hưởng đến một số mô hình đầu tư trước đây, nhưng đây được xem là bước đi cần thiết để:
• Hoàn thiện cơ chế quản lý
• Kiểm soát phát triển điện mặt trời mái nhà
• Đồng bộ với khả năng tiếp nhận của lưới điện quốc gia
Kết luận
Chính sách mua bán điện dư theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP đã làm rõ cơ chế xử lý sản lượng điện dư từ hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Theo đó, phần điện dư được bán lên hệ thống điện quốc gia không vượt quá 20% sản lượng điện phát ra tại đầu ra của hệ thống.
Quy định này giúp bảo đảm đúng mục tiêu phát triển điện tự sản, tự tiêu, đồng thời hỗ trợ vận hành an toàn hệ thống điện và thúc đẩy sử dụng năng lượng tái tạo hiệu quả hơn tại Việt Nam.
Viết bình luận