Nghị định 243/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 26/6/2026 đã có những thay đổi đáng chú ý đối với điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và việc bán phần điện dư lên lưới.

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng điện mặt trời tại chỗ và hệ thống lưu trữ năng lượng ngày càng tăng, việc hiểu đúng quy định ngay từ giai đoạn thiết kế sẽ giúp chủ đầu tư lựa chọn phương án phù hợp và hạn chế phát sinh thủ tục về sau.

1. Điện mặt trời mái nhà đang tiếp tục phát triển

Theo số liệu EVN tổng hợp từ các Tổng công ty Điện lực, tính đến hết tháng 8/2026, toàn hệ thống có 134.410 hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, với tổng công suất lắp đặt trên 11.450 MWp.

Riêng từ ngày Nghị định 243/2026/NĐ-CP có hiệu lực đến hết tháng 7/2026, đã có thêm 5.928 hệ thống, tương đương khoảng 213,9 MWp.

Những con số này cho thấy điện mặt trời mái nhà tiếp tục là một trong những giải pháp được quan tâm để chủ động nguồn điện tại chỗ.

2. Bán điện dư: quy định mới có gì đáng chú ý?

Một trong những điểm được quan tâm nhiều nhất là cơ chế mua bán phần điện dư từ hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.

Theo thông tin EVN dẫn từ Nghị định 243/2026/NĐ-CP, trong một số trường hợp, từ ngày Nghị định có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2030, bên mua và bên bán có thể thỏa thuận tỷ lệ mua bán điện dư cao hơn 50% sản lượng điện phát tại đầu ra của nguồn điện mặt trời mái nhà.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi hệ thống đều mặc nhiên được bán điện dư với tỷ lệ trên 50%.

Việc thỏa thuận còn phụ thuộc vào khả năng tiếp nhận của lưới điện tại khu vực đấu nối, điều kiện vận hành an toàn lưới điện và phương thức vận hành hệ thống điện theo quy định. EVN cũng cho biết Nghị định không quy định một mức tỷ lệ tối đa cụ thể cho trường hợp này.

3. Vì sao chủ đầu tư cần quan tâm ngay từ lúc thiết kế?

Một hệ thống điện mặt trời mái nhà không nên được thiết kế đơn thuần dựa trên diện tích mái hoặc công suất tấm pin có thể lắp đặt.

Theo khuyến nghị được EVN/EVNHANOI công bố, chủ đầu tư cần xem xét đồng thời:

• Nhu cầu sử dụng điện thực tế.
• Đặc điểm phụ tải, đặc biệt là lượng điện tiêu thụ vào ban ngày.
• Công suất hệ thống dự kiến.
• Điều kiện mái và phương án lắp đặt.
• Hệ thống có đấu nối với lưới điện quốc gia hay không.
• Có nhu cầu bán điện dư hay không.
• Phương án đấu nối, thiết bị bảo vệ và các thủ tục liên quan.

Nói cách khác, “lắp được bao nhiêu kWp” không đồng nghĩa với “nên lắp bấy nhiêu kWp”.

Đặc biệt, việc có cơ chế bán điện dư cũng không có nghĩa chủ đầu tư nên lựa chọn hệ thống có công suất càng lớn càng tốt.

4. BESS ngày càng có vai trò trong bài toán điện mặt trời mái nhà

Một điểm đáng chú ý khác trong định hướng triển khai hiện nay là việc kết hợp điện mặt trời mái nhà với hệ thống lưu trữ năng lượng BESS.

EVN cho biết các địa phương được yêu cầu xây dựng chương trình tuyên truyền, hỗ trợ hộ gia đình trong việc lắp đặt điện mặt trời mái nhà gắn với BESS theo quy định tại Nghị định 243/2026/NĐ-CP.

Về mặt kỹ thuật, việc bổ sung hệ thống lưu trữ có thể giúp chủ đầu tư tăng khả năng sử dụng nguồn điện mặt trời tại chỗ thay vì phát ngay lên lưới.

Tuy nhiên, hiệu quả của phương án BESS vẫn cần được đánh giá dựa trên phụ tải, thời gian sử dụng điện, công suất hệ thống và mục tiêu vận hành cụ thể của từng công trình.

5. Một vấn đề thực tế: thủ tục và hồ sơ kỹ thuật

Theo EVN, một số khách hàng hiện vẫn gặp khó khăn trong việc nắm đầy đủ các quy định mới về:

• Thủ tục thông báo/đăng ký.
• Điều kiện bán điện dư.
• Sản lượng và giá mua điện dư.
• Hồ sơ kỹ thuật.

Một số hệ thống đã được lắp đặt nhưng chưa thực hiện thông báo/đăng ký theo quy định; trong khi hồ sơ kỹ thuật cũng có thể phụ thuộc vào đơn vị cung cấp và lắp đặt thiết bị.

Đây là lý do việc lựa chọn đơn vị tư vấn và triển khai có khả năng giải thích rõ phương án kỹ thuật ngay từ đầu trở nên quan trọng hơn.

Góc nhìn từ KingTek

Từ góc độ triển khai hệ thống năng lượng, KingTek cho rằng chủ đầu tư không nên bắt đầu bài toán bằng câu hỏi:

“Mái này lắp được bao nhiêu kWp?”

Thay vào đó, nên bắt đầu từ:

Nhu cầu sử dụng điện → đặc điểm phụ tải → phương án thiết kế → khả năng đấu nối → nhu cầu sử dụng điện dư → phương án lưu trữ nếu cần.

Cách tiếp cận này giúp hệ thống được thiết kế phù hợp hơn với nhu cầu vận hành thực tế, thay vì chỉ tối đa hóa công suất lắp đặt.

Đặc biệt trong bối cảnh quy định về điện mặt trời mái nhà và mua bán điện dư đang được triển khai theo cơ chế mới, việc cập nhật chính sách và khảo sát kỹ công trình trước khi quyết định đầu tư là bước không nên bỏ qua.

Nguồn tham khảo

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) – thông tin về các trường hợp điện mặt trời mái nhà được bán điện dư.

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) – thông tin về việc triển khai Nghị định 243/2026/NĐ-CP.

VietNamNet – “EVN thông tin rõ về việc lắp đặt điện mặt trời mái nhà và bán điện dư lên lưới”.

Lưu ý: Nội dung trên nhằm cung cấp thông tin tổng hợp và góc nhìn kỹ thuật, không thay thế tư vấn pháp lý hoặc hướng dẫn chính thức của cơ quan quản lý điện lực. Khi triển khai dự án thực tế, chủ đầu tư cần kiểm tra quy định và thủ tục áp dụng tại thời điểm thực hiện.